خواجهء طوسى گويد : كيف هر هيأتى را خوانند كه موضوع را بسبب او تقديرى لازم نيايد و در تصور آن هيأت احتياج نيفتد بتصور نسبتى غير آن هيأت ( اساس الاقتباس ص 42 ) . ارسطو گويد : هيأتى كه بدانها از اشخاص سؤال شود « كيف هى » كيفيت گويند . ( از مقولات ص 71 - 72 ) . اخوان الصفا آرند : كيفيت بر دو نوع است جسمانى و روحانى جسمانى چيزى است كه بحواس دريافته مىشود و روحانى بواسطهء عقول شناخته مىشود . ( اخوان ج 1 ص 227 و رجوع شود به اساس الاقتباس ص 44 - اسفار ج 2 ص 19 ، 20 و 21 ، 54 - ج 1 ص 215 - شفا ج 2 ص 451 ، 558 ج 1 ص 209 ، 297 ، 213 ، 233 ، 442 و تفسير ص 287 ) . كَيفيّاتِ رَوحانى - ( اصطلاح فلسفى و عرفانى ) اين اصطلاح را اخوان الصفا به كار برده‌اند و منظور علوم و اخلاقيات و صفات ممدوحه و فضائل اخلاقى است . ( از اخوان رساله دهم آراء و عقايد ص 327 ) . كَىْ - ( اصطلاح ادبى ) كلمهء كى در زبان و قواعد عرب بر سه وجه است 1 - اختصار كيف 2 - بمنزله لام تعليل در معنى و عمل و آن داخل بر ما استفهاميه شود مانند « كيما يضر و ينفع » 3 - و بمنزله آن مانند « كما يضر و ينفع » 3 - و بمنزله آن مصدريه . در معنى و عمل مانند ( لكيلا - تأسوا ) و ( جئتك كى تكرمنى ) ( از مغنى ص 94 ) كَيْلى - ( اصطلاح فقهى ) آنچه قابل كيل باشد . در مقابل موزون و عدى الكَيُومَرْثيَّة - ( اصطلاح كلامى ) اصحاب كيومرث را گويند و معتقد به دو اصل يزدان و اهرمن مىباشند و گويند كه يزدان قديم و ازلى است و اهرمن محدث و مخلوق است و نيز معتقدند كه يزدان فكر كرد كه اگر منازعى براى من باشد چه اتفاقى مىافتد و از اين رهگذر اهريمن حاصل آمد كه ظلمت و ضرر و فساد ست و يزدان را مخالفت كرد و لشكريان نور و ظلمت در هم افتادند و بجنگ اندر شدند . . . ( از ملل و نحل شهرستانى ص 113 - 114 ) كِيمياىِ قَناعت - ( اصطلاح عرفانى ) قناعت بموجود و ترك ميل را گويند . كِيمياىِ خَواصّ - ( اصطلاح عرفانى ) خالص كردن قلب است از دنيا . كِيمياىِ سَعادَت - ( اصطلاح عرفانى ) تهذيب نفس است بواسطهء اجتناب از رذائل و تزكيهء آن از آنها و تخليه نفس بفضائل . ( از دستور العلماء ج 3 ص 155 ) بگذر ز كدورت و صفا جو * و آن پاكى نفس را ز ما جو كِيمياىِ عَوام - ( اصطلاح عرفانى ) استبدال متاع اخروى باقى بحطام دنيوى فانى . كِين - ( اصطلاح عرفانى ) تسلط صفات